VI SỢI TRONG NGÀNH DỆT MAY LÀ GÌ VÀ CHÚNG ĐẾN TỪ ĐÂU?

Khi tìm hiểu về thời trang và môi trường, bạn có thể gặp các thuật ngữ như vi sợi, microfiber và microplastic. Ba khái niệm này có liên quan. Tuy nhiên, chúng không hoàn toàn giống nhau.

Vi sợi thường được nhắc đến khi nói về những sợi rất nhỏ phát sinh từ hàng dệt may. Một số vi sợi có nguồn gốc từ vật liệu tổng hợp. Chúng có thể trở thành một nguồn microplastic trong môi trường.

Vậy vi sợi là gì? Chúng đến từ đâu? Vì sao ngành dệt may quan tâm đến chúng?

Vi sợi trong dệt may là gì?

Hiểu đơn giản, vi sợi là những sợi có kích thước rất nhỏ. Tuy nhiên, cách dùng thuật ngữ này có thể khác nhau. Điều này phụ thuộc vào tài liệu và bối cảnh nghiên cứu.

Textile Exchange sử dụng thuật ngữ “micro fibers” cho một nhóm sợi tổng hợp rất mảnh. Nhóm này được xem là một dạng microplastic. Trong các nghiên cứu về ô nhiễm từ dệt may, thuật ngữ microfibres có thể được dùng rộng hơn. European Environment Agency (EEA) sử dụng thuật ngữ này khi nói về các sợi nhỏ phát sinh từ hàng dệt.

Những sợi này có thể đến từ cả vật liệu tổng hợp và tự nhiên. Vì vậy, không nên mặc định mọi vi sợi đều là nhựa. Muốn biết một vi sợi có phải microplastic hay không, cần xem nó được tạo nên từ vật liệu gì.

Vi sợi đến từ đâu?

Vi sợi có thể xuất hiện trong nhiều giai đoạn của một sản phẩm dệt may. Ngay trong quá trình sản xuất, ma sát có thể làm một phần sợi tách khỏi vật liệu. Khi quần áo được mặc, sự cọ xát cũng có thể tạo ra những sợi nhỏ.

Quá trình giặt là một nguồn phát sinh vi sợi được nghiên cứu nhiều. Chuyển động và ma sát trong máy giặt có thể làm sợi tách khỏi bề mặt vải. Những sợi này có thể đi theo nước thải.

Vi sợi cũng có thể phát sinh ở giai đoạn cuối vòng đời sản phẩm. Quá trình xử lý và phân hủy vật liệu có thể làm thay đổi cách các sợi được phát tán. Vì vậy, câu chuyện về vi sợi không chỉ bắt đầu khi một chiếc áo được cho vào máy giặt. Nó liên quan đến nhiều giai đoạn trong vòng đời của sản phẩm.

Vi sợi có phải là microplastic không?

Không phải trong mọi trường hợp. Đây là điểm dễ gây nhầm lẫn nhất khi nói về vi sợi. Microplastic là những hạt hoặc mảnh nhựa có kích thước rất nhỏ. Trong dệt may, vi sợi từ polyester, nylon và các vật liệu tổng hợp khác có thể trở thành microplastic.

Ngược lại, hàng dệt từ xơ tự nhiên cũng có thể phát sinh những sợi nhỏ. Những sợi này không nên tự động được gọi là microplastic. Kích thước nhỏ không biến một sợi tự nhiên thành nhựa.

Có thể hiểu ngắn gọn: Vi sợi nói đến những sợi rất nhỏ. Microplastic nói đến vật liệu nhựa có kích thước rất nhỏ. Do đó, muốn xác định bản chất của một vi sợi, cần nhìn vào thành phần vật liệu.

Tại sao vi sợi tổng hợp lại được quan tâm?

Polyester, nylon và nhiều loại sợi tổng hợp khác được tạo từ polymer. Khi các vật liệu này bị mài mòn, những sợi rất nhỏ có thể được giải phóng. Nếu chúng đi vào môi trường, đây trở thành một phần của vấn đề microplastic từ dệt may.

EEA cho biết microplastic từ hàng dệt có thể phát sinh trong nhiều giai đoạn. Các giai đoạn này gồm sản xuất, sử dụng, giặt và xử lý sản phẩm sau sử dụng. Những hạt và sợi nhỏ này có thể được phát tán vào nước, không khí và đất.

Đây là một trong những lý do ngành dệt may quan tâm đến việc giảm phát sinh vi sợi tổng hợp. Tuy nhiên, không nên rút ra kết luận quá đơn giản: “Chỉ cần thay sợi tổng hợp bằng sợi tự nhiên là vấn đề sẽ được giải quyết.” Thực tế phức tạp hơn.

Sợi tự nhiên có phát sinh vi sợi không?

Có. Cotton, len và một số loại xơ tự nhiên khác cũng có thể giải phóng những sợi nhỏ. Quá trình này có thể xảy ra trong khi sử dụng và giặt sản phẩm. Điều đó không có nghĩa sợi tự nhiên và sợi tổng hợp có tác động môi trường giống nhau. Nó chỉ cho thấy một điều: Có vi sợi không đồng nghĩa với có microplastic.

Bản chất của vật liệu vẫn là yếu tố quan trọng. Ngoài ra, một loại sợi cũng không thể được đánh giá chỉ bằng một yếu tố. Tác động môi trường còn liên quan đến nguyên liệu, sản xuất, sử dụng và xử lý sau khi sản phẩm bị loại bỏ.

Vì vậy, câu hỏi không chỉ là: “Sợi này có phải sợi tự nhiên không?” Một câu hỏi đầy đủ hơn là: “Sợi này được sản xuất thế nào và được sử dụng ra sao?”

Điều gì quyết định lượng vi sợi phát sinh?

Không có một yếu tố duy nhất quyết định lượng vi sợi được giải phóng. Loại sợi là một yếu tố quan trọng. Tuy nhiên, cấu trúc vải và cách sử dụng cũng có thể ảnh hưởng. Ma sát, quá trình giặt và điều kiện xử lý đều có thể tác động đến mức độ bong tách của sợi.

Ví dụ, một chiếc áo có thể được giặt nhiều lần. Mỗi lần giặt lại tạo ra những điều kiện khác nhau. Nhiệt độ, thời gian và mức độ tác động cơ học đều có thể ảnh hưởng đến quá trình hao mòn vật liệu. Vì vậy, rất khó dự đoán lượng vi sợi chỉ từ một thông số duy nhất. Đây cũng là lý do các nghiên cứu về vi sợi trong dệt may vẫn đang được tiếp tục.

Có phải cứ “sợi xanh” là ít tác động môi trường hơn?

Không thể kết luận chỉ từ tên gọi. Các từ như “natural”, “bio-based” hay “recycled” không thể tự mình mô tả toàn bộ tác động môi trường. Một vật liệu có nguồn gốc sinh học vẫn có thể trải qua nhiều công đoạn xử lý.

Ngược lại, vật liệu tổng hợp cũng có những đặc tính phù hợp với một số mục đích sử dụng. Độ bền là một ví dụ. EEA nhấn mạnh rằng lựa chọn sợi cần phù hợp với mục đích sử dụng và thời gian sử dụng dự kiến. Cách xử lý sản phẩm sau khi sử dụng cũng cần được xem xét.

Vì vậy, không có một loại sợi duy nhất luôn có tác động môi trường thấp hơn trong mọi trường hợp. Đây là cách tiếp cận quan trọng khi nói về thời trang bền vững: Không tìm một loại sợi “tốt tuyệt đối”. Hãy xem xét vật liệu trong đúng bối cảnh sử dụng.

Người tiêu dùng nên hiểu gì khi đọc thông tin về vải?

Bạn không cần có kiến thức về hóa học hay kỹ thuật dệt để bắt đầu. Chỉ cần đặt ra một số câu hỏi cơ bản.

Vải được làm từ loại sợi nào?

Hãy xem thành phần cụ thể. Đừng chỉ dựa vào tên thương mại của sản phẩm.

Sợi đó thuộc nhóm nào?

Sợi có thể là tự nhiên, tổng hợp hoặc bán tổng hợp. Ba nhóm này có nguồn gốc và đặc tính khác nhau.

Vải có pha nhiều loại sợi không?

Một loại vải có thể chứa nhiều thành phần. Ví dụ, một sản phẩm có thể kết hợp cotton, polyester và elastane. Vì vậy, tên gọi của vải chưa chắc phản ánh toàn bộ thành phần.

Sản phẩm được sử dụng trong bao lâu?

Tuổi thọ sản phẩm cũng là một yếu tố đáng quan tâm. Một sản phẩm được sử dụng lâu có thể tránh việc phải thay thế quá thường xuyên.

Sản phẩm sẽ đi đâu sau khi sử dụng?

Khả năng tái sử dụng và sửa chữa đều đáng xem xét. Tái chế và xử lý cuối vòng đời cũng là những vấn đề quan trọng. Những câu hỏi này giúp người mua nhìn sản phẩm toàn diện hơn. Thay vì chỉ dựa vào một nhãn như “tự nhiên” hoặc “thân thiện môi trường”, người đọc có thể tìm hiểu sâu hơn về chính vật liệu mình đang sử dụng.

Vậy cần nhớ gì về vi sợi?

Nếu chỉ nhớ bốn điều, hãy nhớ những điểm sau.

Thứ nhất, vi sợi là những sợi rất nhỏ. Tuy nhiên, cách dùng thuật ngữ này có thể khác nhau tùy bối cảnh.

Thứ hai, không phải mọi vi sợi đều là microplastic. Microplastic đặc biệt liên quan đến các vi sợi có nguồn gốc từ vật liệu nhựa. Polyester và nylon là những ví dụ phổ biến.

Thứ ba, cả hàng dệt từ sợi tổng hợp và sợi tự nhiên đều có thể phát sinh microfibres. Tuy nhiên, bản chất của các sợi này không giống nhau.

Cuối cùng, không nên đánh giá tính bền vững của một loại vải chỉ bằng tên gọi của sợi.

Nguồn nguyên liệu, quá trình sản xuất và thời gian sử dụng đều đáng được xem xét. Cách xử lý sản phẩm sau khi sử dụng cũng quan trọng. Đó là cách nhìn đầy đủ hơn về vi sợi trong ngành dệt may. Nó cũng giúp chúng ta tránh những kết luận quá đơn giản khi nói về thời trang và môi trường.