Khó khăn của ngành thời trang bền vững – và cách chúng ta bước qua

Thời trang bền vững không còn là một xu hướng ngắn hạn. Đây là một định hướng phát triển dài hạn trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu ESG ngày càng rõ ràng.

Theo United Nations Environment Programme, ngành thời trang chiếm khoảng 2–8% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu. Ngành này cũng tiêu thụ lượng nước lớn và tạo áp lực đáng kể lên tài nguyên.

Chính vì vậy, chuyển đổi sang mô hình bền vững là điều tất yếu. Tuy nhiên, nếu nhìn thẳng vào thực tế, đây là một trong những ngành khó nhất để làm thật, đi thật và tạo ra giá trị bền vững lâu dài.

Áp lực giá thành và cạnh tranh thị trường

Khó khăn của ngành thời trang bền vững bắt đầu từ bài toán chi phí.

Mô hình thời trang nhanh được dẫn dắt bởi các thương hiệu toàn cầu như Zara, H&M và Shein. Lợi thế của họ nằm ở quy mô lớn, tốc độ cao và tối ưu giá thành.

Trong khi đó, sản phẩm bền vững thường có:

• Nguyên liệu đầu vào cao hơn
• Quy trình sản xuất phức tạp hơn
• Tiêu chuẩn minh bạch khắt khe hơn
• Quy mô sản xuất còn hạn chế

Theo Ellen MacArthur Foundation, để xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn trong dệt may, doanh nghiệp cần đầu tư dài hạn vào thiết kế, vật liệu và hệ thống thu hồi. Điều này làm tăng chi phí trong giai đoạn đầu.

Do đó, doanh nghiệp bền vững đang tham gia một thị trường vốn được thiết kế cho sản xuất đại trà và giá rẻ.

Nhận thức người tiêu dùng và khoảng cách giá trị

Phần lớn người tiêu dùng vẫn đặt câu hỏi vì sao sản phẩm bền vững có giá cao hơn.

Họ nhìn thấy chiếc áo. Tuy nhiên, họ chưa nhìn thấy toàn bộ chuỗi cung ứng phía sau. Chuỗi đó bao gồm:

• Nguồn nguyên liệu được kiểm soát
• Quy trình giảm phát thải
• Điều kiện lao động tuân thủ tiêu chuẩn
• Hệ thống truy xuất nguồn gốc

Theo OECD, hành vi tiêu dùng bền vững chịu ảnh hưởng mạnh bởi giá cả và mức độ minh bạch thông tin. Khi thông tin chưa rõ ràng, người tiêu dùng khó định giá đúng giá trị bền vững.

Vì vậy, khó khăn của ngành thời trang bền vững không chỉ nằm ở sản xuất. Thách thức còn nằm ở việc điều chỉnh nhận thức thị trường.

Thiếu hệ sinh thái hoàn chỉnh

Ngành này không thể phát triển bền vững nếu chỉ một doanh nghiệp thay đổi.

Từ nguyên liệu, kéo sợi, dệt, nhuộm, may đến phân phối, toàn bộ chuỗi cần đồng bộ. Chỉ cần một khâu chưa sẵn sàng, chi phí và tiến độ sẽ bị ảnh hưởng.

Tại Việt Nam và nhiều quốc gia đang phát triển, hệ sinh thái cho vật liệu mới như sợi tái sinh hoặc sợi từ phụ phẩm nông nghiệp vẫn đang trong giai đoạn xây dựng.

Điều này làm quá trình mở rộng quy mô trở nên chậm và đòi hỏi sự kiên nhẫn.

Greenwashing làm nhiễu thị trường

Khi nhiều thương hiệu đều tuyên bố “xanh”, người tiêu dùng bắt đầu hoài nghi.

Theo European Commission, các tuyên bố môi trường thiếu căn cứ đang là vấn đề đáng lo ngại tại châu Âu. Điều này khiến cơ quan quản lý phải tăng cường kiểm soát và siết chặt quy định.

Greenwashing làm suy giảm niềm tin thị trường. Đồng thời, doanh nghiệp làm thật phải đầu tư nhiều hơn vào chứng nhận và dữ liệu minh bạch.

Đây là một thách thức lớn trong giai đoạn chuyển tiếp của ngành.

Cách chúng ta bước qua những khó khăn này

Đi bằng chiến lược dài hạn, không bằng cảm xúc

Thời trang bền vững không thể phát triển theo phong trào.

Doanh nghiệp cần:

• Tầm nhìn tối thiểu 5–10 năm
• Kế hoạch mở rộng quy mô rõ ràng
• Kiểm soát dòng tiền chặt chẽ
• Lộ trình hoàn thiện chuỗi cung ứng từng bước

Không nóng vội. Nhưng cũng không dừng lại.

Đầu tư vào minh bạch và dữ liệu

Tương lai của ngành sẽ được định hình bởi dữ liệu.

Doanh nghiệp nên tập trung vào:

• Truy xuất nguồn gốc
• Đo lường phát thải
• Báo cáo ESG
• Chứng nhận quốc tế

Các yêu cầu minh bạch đang ngày càng rõ ràng tại thị trường EU. Những quy định mới về thông tin sản phẩm, bao gồm các cơ chế hộ chiếu sản phẩm số, cho thấy xu hướng này sẽ tiếp tục mở rộng.

Khi dữ liệu rõ ràng, doanh nghiệp không cần tuyên bố quá nhiều. Sự minh bạch tự tạo ra niềm tin.

Giáo dục thị trường một cách kiên trì

Doanh nghiệp không chỉ bán sản phẩm. Doanh nghiệp đang xây dựng nhận thức.

Mỗi bài viết chia sẻ kiến thức, mỗi buổi thảo luận chuyên môn và mỗi sản phẩm được truyền thông đúng giá trị đều góp phần thay đổi hành vi tiêu dùng.

Giá trị bền vững cần thời gian để được hiểu và chấp nhận.

Hợp tác thay vì cạnh tranh đơn lẻ

Ngành bền vững không phải cuộc chiến một mất một còn.

Ngành này cần:

• Liên minh nguyên liệu
• Hợp tác công nghệ
• Chia sẻ tiêu chuẩn
• Kết nối tài chính xanh

Khi hệ sinh thái mạnh lên, từng doanh nghiệp cũng mạnh lên.

Kiên định với giá trị cốt lõi

Sẽ có những giai đoạn thị trường chậm lại. Đơn hàng có thể giảm. Dòng tiền có thể chịu áp lực.

Tuy nhiên, nếu tin rằng tương lai thuộc về sản xuất có trách nhiệm, doanh nghiệp cần chuẩn bị nền tảng vững chắc ngay từ hôm nay.

Thời trang bền vững không phải con đường dễ đi. Nhưng đó là con đường phù hợp với định hướng phát triển bền vững toàn cầu.

Và những doanh nghiệp kiên định hôm nay sẽ là những đơn vị góp phần định hình chuẩn mực mới cho ngành trong tương lai.