Tiếng AnhNGÀNH THỜI TRANG LIÊN QUAN GÌ ĐẾN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU?
Một chiếc áo có vẻ là sản phẩm đơn giản. Nhưng để tạo ra nó, nhiều nguồn tài nguyên được sử dụng. Quá trình này bắt đầu từ nguyên liệu. Sau đó là kéo sợi, dệt hoặc đan, nhuộm, may và vận chuyển.
Vì vậy, khi nói về ngành thời trang và biến đổi khí hậu, không nên chỉ nhìn vào chiếc áo sau khi bán. Cần nhìn vào toàn bộ vòng đời của sản phẩm.
UNEP ước tính ngành dệt may tạo ra khoảng 2–8% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu. Đây là một khoảng ước tính rộng. Vì vậy, không nên xem đây là một con số tuyệt đối cố định. (UNEP)
Nội dung chính:
Vì sao ngành thời trang có liên quan đến biến đổi khí hậu?
Tác động khí hậu của thời trang đến từ nhiều công đoạn khác nhau. Trước hết là nguyên liệu. Sợi tự nhiên cần đất, nước và các đầu vào nông nghiệp. Trong khi đó, nhiều loại sợi tổng hợp được sản xuất từ nguyên liệu hóa thạch. Quá trình này cũng cần năng lượng. (EEA)
Tiếp theo là quá trình sản xuất vải và may mặc. Dệt, đan, nhuộm và hoàn tất đều cần tài nguyên. Các công đoạn này có thể sử dụng nhiều năng lượng, nước và hóa chất.
Sau đó là vận chuyển, sử dụng và xử lý sản phẩm khi không còn được dùng. Nói cách khác, một sản phẩm thời trang không chỉ tạo ra tác động tại nhà máy. Tác động xuất hiện ở nhiều giai đoạn trong vòng đời sản phẩm.
Phần lớn tác động nằm ở đâu trong vòng đời quần áo?
Dữ liệu của Cơ quan Môi trường châu Âu (EEA) cho thấy sản xuất là một phần đặc biệt quan trọng. Theo một đánh giá về tiêu dùng dệt may tại EU, khoảng 80% tác động đến biến đổi khí hậu xảy ra ở giai đoạn sản xuất. Phần còn lại đến từ phân phối, bán lẻ, sử dụng và cuối vòng đời. (EEA)
Con số này thuộc mô hình đánh giá của EEA cho bối cảnh EU. Vì vậy, không nên áp dụng máy móc cho mọi sản phẩm thời trang trên toàn cầu.
Tuy nhiên, dữ liệu này cho thấy một điểm quan trọng. Nếu chỉ tập trung vào việc người tiêu dùng giặt quần áo thế nào thì chưa đủ. Phần lớn tác động có thể đã phát sinh trước khi sản phẩm đến tay người mặc. Điều này cũng giải thích vai trò của nguyên liệu và quy trình sản xuất. Đây là những mắt xích quan trọng trong bài toán giảm tác động môi trường.
Nguyên liệu có quyết định thời trang bền vững hay không?
Không có một loại sợi nào có thể được gọi là “bền vững nhất” trong mọi trường hợp. Một loại sợi tự nhiên có thể giảm sự phụ thuộc vào nguyên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, quá trình trồng trọt vẫn có thể sử dụng đất, nước, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật.
Ngược lại, sợi tổng hợp có thể có lợi thế về độ bền hoặc tính năng. Tuy nhiên, nhiều loại có nguồn gốc từ hóa thạch. Chúng cũng đi kèm những vấn đề môi trường khác. Vì vậy, thay vì chỉ hỏi: “Sợi này có tự nhiên không?” Nên hỏi rộng hơn:
- Nguyên liệu đến từ đâu?
- Quá trình sản xuất sử dụng bao nhiêu nước và năng lượng?
- Có sử dụng hóa chất đáng chú ý không?
- Sản phẩm có đủ bền để sử dụng lâu dài không?
- Có thể sửa chữa, tái sử dụng hoặc tái chế không?
- Điều gì xảy ra khi sản phẩm kết thúc vòng đời?
Đây cũng là hướng tiếp cận của EU. Chiến lược dệt may bền vững tập trung vào toàn bộ vòng đời sản phẩm. Mục tiêu không chỉ là thay đổi vật liệu. (European Commission)
Tiêu dùng và fast fashion liên quan thế nào?
Một sản phẩm có tác động môi trường không chỉ vì cách nó được sản xuất. Số lượng sản phẩm và thời gian sử dụng cũng rất quan trọng.
Dữ liệu EEA cho thấy phát thải khí nhà kính trên đầu người từ tiêu dùng dệt may tại EU giảm 22% trong giai đoạn 2010–2022. Trong cùng thời gian, mức tiêu dùng tăng 15%. Điều này cho thấy sản xuất đã hiệu quả hơn. Tuy nhiên, mức tiêu dùng tăng vẫn có thể làm giảm một phần lợi ích đạt được. (EEA)
Đó là lý do câu chuyện fast fashion không chỉ nằm ở tốc độ ra bộ sưu tập. Nếu quần áo được mua nhiều hơn, sử dụng trong thời gian ngắn hơn và nhanh chóng trở thành chất thải, lượng tài nguyên cần cho toàn hệ thống cũng tăng.
Vì vậy, sản phẩm bền hơn và được sử dụng lâu hơn là một phần quan trọng của thời trang bền vững.
Vật liệu dệt may bền vững có thể đóng vai trò gì?
Thay đổi vật liệu là một hướng để giảm tác động của ngành dệt may. Tuy nhiên, vật liệu mới không tự động đồng nghĩa với sản phẩm bền vững hơn.
Một ví dụ là sợi từ lá dứa. Nghiên cứu về pineapple leaf fiber (PALF) cho thấy sợi có thể được chiết xuất từ lá dứa. Loại sợi này cũng đã được nghiên cứu cho các ứng dụng dệt may. (Journal of Natural Fibers)
Điểm đáng chú ý không chỉ là “sợi dứa có nguồn gốc thực vật”.
Quan trọng hơn là nguồn nguyên liệu, phương pháp xử lý và khả năng kéo sợi. Độ bền của sản phẩm cũng cần được xem xét. Sau đó là khả năng tái sử dụng hoặc xử lý cuối vòng đời.
Do đó, không nên kết luận rằng một loại sợi có nguồn gốc thực vật chắc chắn tạo ra ít phát thải hơn loại sợi khác. Muốn so sánh, cần có dữ liệu đánh giá vòng đời phù hợp.
Doanh nghiệp và người tiêu dùng nên nhìn vấn đề này thế nào?
Với doanh nghiệp thời trang, câu hỏi quan trọng không chỉ là “dùng loại sợi nào?”. Nên xem xét cả chuỗi: Nguyên liệu → sản xuất → độ bền → thời gian sử dụng → khả năng tái sử dụng và xử lý sau sử dụng.
Doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng việc kiểm tra nguồn nguyên liệu. Thành phần sợi và quy trình xử lý cũng cần được xác định rõ. Các thông số kỹ thuật của vải cũng rất quan trọng.
Với những vật liệu mới, thử mẫu trước khi sản xuất số lượng lớn là một bước thực tế. Cách này giúp đánh giá chất lượng và khả năng ứng dụng trước khi đưa vào sản xuất. Với người tiêu dùng, lựa chọn sản phẩm phù hợp nhu cầu cũng rất quan trọng. Một sản phẩm bền và được sử dụng lâu hơn có thể giảm nhu cầu thay thế thường xuyên.
Thời trang liên quan đến biến đổi khí hậu như thế nào?
Câu trả lời không nằm ở một loại vải hay một công đoạn riêng lẻ. Ngành thời trang liên quan đến biến đổi khí hậu vì toàn bộ vòng đời của sản phẩm dệt may đều cần tài nguyên và có thể tạo ra phát thải. Trong đó, nguyên liệu và sản xuất là những mắt xích đặc biệt quan trọng. Vì vậy, thời trang bền vững không đơn giản là thay một loại sợi bằng một loại sợi khác.
Đó là quá trình lựa chọn nguyên liệu phù hợp, sản xuất có trách nhiệm, thiết kế sản phẩm bền hơn và kéo dài thời gian sử dụng. Khi nhìn thời trang theo toàn bộ vòng đời, các vật liệu mới mới có thể được đánh giá đúng bối cảnh. Các loại sợi có nguồn gốc từ phụ phẩm nông nghiệp, như sợi lá dứa, cũng cần được xem xét theo cách này.
